5 سال در زندان به سر برد تا در سال 317 ق آزاد شد . « 1 » ابن روح در مدتى كه زندانى بود ، از طريق رابطانى كه در خارج از زندان داشت به سازماندهى و ادارهء امور ادامه مىداد و حتى توقيعاتى از امام عليه السّلام در زندان ، به دست او مىرسيد كه آن‌ها را از طريق همين رابطان به وكيلان و شيعيان مىرسانيد . او پس از آزادى ، احترام و حسن شهرت خويش را بازيافت و بسيارى از وابستگان وى به مقامات عالى دولتى منصوب شدند و حتى بسيارى از مقامات متنفذ و وزراى سابق ، مانند ابن مقلّه ، از آشنايى با او براى پيشرفت خود در دستگاه خلافت بهره مىگرفتند . « 2 » در مدتى كه ابن روح در زندان بسر مىبرد واقعهء جديدى رخ داد و آن ظهور شلمغانى بود كه ادعاى نيابت مىكرد . محمد بن على شلمغانى در دوران نائب دوم از فقيهان نامدار شيعه محسوب مىشد و آثار متعددى در زمينهء فقه و عقايد شيعه ، و از جمله كتابى در مسألهء غيبت نوشته بود . آثار مكتوب او قبل از انحراف اعتقاديش ، مورد تأييد علما و نائب امام قرار داشت و در زمان حسين بن روح نيز از دستياران نزديك وى بود ؛ اما جاه‌طلبىهاى او موجب انحرافش شد . وى در ميان شيعيان بنى بسطام نفوذ فوق العاده‌اى داشت و آنان سخنانش را مىپذيرفتند . انحراف اعتقادى شلمغانى پيش از سال 311 ق ، يعنى قبل از زندانى شدن حسين بن روح آغاز گرديد . به نظر مىرسد كه او از همان ابتداى وكالت حسين بن روح داعيهء رسيدن به نيابت خاصه را داشت و در اين زمان با بهره‌گيرى از عدم حضور وى به طرح اين ادعا پرداخت و عقايد غلوآميزى در باب حلول ذات مقدس الهى در جسم ائمهء معصومين عليهم السّلام ابراز نمود و اين امر موجب شد كه از طرف ابن روح طرد شود . با زندانى شدن حسين بن روح و عدم حضور وى ، شلمغانى زمينه را براى فعاليت خود مناسب ديد . او با استفاده از اين موقعيت ، خود را نائب امام

--> ( 1 ) . طوسى ، الغيبه ، ص 200 و ذهبى ، تاريخ الاسلام ، ذيل حوادث سال 312 ق . ( 2 ) . ر ك : اقبال آشتيانى ، خاندان نوبختى ، ص 220 .